Wątek żydowski: Marcin Szczygielski, „Kallas” i „Sanato”

Dzisiaj wpis nietypowy, ponieważ wzięłam na warsztat nie jedną, a dwie książki z drobnymi wątkami żydowskimi.

Widzicie, z Pocztem królowych polskich nie miałam najmniejszego problemu. Ta powieść jest przesycona żydowskością i tyle. Ba, nie powstałaby bez jakiegokolwiek oparcia się o tę tematykę chociażby z racji tego, że Ina Benita, pierwowzór głównej bohaterki, była żydowskiego pochodzenia. Natomiast z Sanato oraz Kallas nastąpiła taka sytuacja, że wyłapałam tam drobne wzmianki, strzępki informacji lub odniesień, niewystarczające jednak, bym napisała o każdym tytule oddzielny wpis.

Dlatego są razem. Moi drodzy, przed Wami wątki żydowskie w Sanato i Kallas Marcina Szczygielskiego.

sanato-b-iext25168431Sanato, jedna z nowszych powieści Szczygielskiego, opowiada historię, która wydarzyła się naprawdę. Tytuł to nazwa bardzo znanego przed wojną sanatorium przeciwgruźliczego w okolicach Zakopanego, gdzie leczyła się Nina Ostromęcka, główna bohaterka powieści. Nina stała się częścią grupy, na której przeprowadzano próbę nowego leku na gruźlicę, bazującego za zastrzykach z płynnego złota. Wszystko szło dobrze do momentu, kiedy u pacjentów zaczęły się objawiać zmiany w psychice…

Oj, odchorowałam to. Nie, żeby mnie fabuła nie porwała, chodzi bardziej o to, że Sanato jest dość ciężką lekturą i momentami trzeba się na niej porządnie skupić, by nic czytelnikowi nie umknęło.

Wątki żydowskie zostały wprowadzone pod postacią ludzi przewijających się przez sanatorium. Szczygielski pisze m.in. o dwóch pacjentkach, Judesie Goldman (żonie właściciela tartaku) oraz Rozalii Gajczyńskiej, właściwie Rojzie Gajclicht, urodzonej w Łodzi w rodzinie żydowskiego fabrykanta. Rozalia opuściła Sanato przed tragicznymi wydarzeniami mającymi tam miejsce, w porę wyemigrowała do USA, dzięki czemu udało jej się uniknąć Zagłady.

Szczególnie zainteresował mnie wewnętrzny podział pacjentów w Sanato. Wystarczyło spojrzeć na opisy jadalni – znajdowały się tam dwa stoły: polski i żydowski. Co ciekawe, niektórzy kuracjusze starali się przysiadać do, że tak to ujmę, cudzych stołów, co było spotykane czasem z odrzuceniem, a czasem z przyzwoleniem na pobyt – tymczasowy…

9770c992fba00297a7d84b7cc59bfbdd

Kallas z kolei to opowieść może nie tyle o przyjaźni, co o relacji między Violettą Villas a Kaliną Jędrusik. Jest to pierwsza sztuka teatralna Szczygielskiego, którą miałam okazję przeczytać i nasuwa mi się po lekturze przede wszystkim jeden wniosek: że warto o tych paniach pisać.

Obie jednocześnie kochane i przeklęte. Utalentowane i odrzucane. Wybitne i wulgarne. Niepasujące ani do czasów, ani realiów, w jakim przyszło im żyć. Niezrozumiane. Villas i Jędrusik. Pierwsza piosenkarka, którą kojarzyłam głównie z aferami związanymi z jej schroniskiem dla psów. Druga aktorka, którą widziałam w C.K. Dezerterach oraz Ziemi obiecanej.

I właśnie ekranizacja powieści Reymonta jest pierwszym poruszanym w Kallas wątkiem związanym z Żydami. Kalina Jędrusik zagrała bowiem Lucy Zuckerową, bardzo bogatą Żydówkę, która miała romans z bohaterem granym przez Daniela Olbrychskiego.

Jędrusik przyjęła tę rolę po tym, jak Villas ją odrzuciła. Nie do końca znane są motywy piosenkarki… Moim zdaniem nie chciała grać uwodzicielki, zdradzającej swojego męża. Szczygielski zresztą przywołuje to wytłumaczenie w dialogu między kobietami, kiedy to Violetta stwierdza, iż Kalina puszcza się i w ogóle (dlatego też łatwiej jej było zagrać Lucy). Łatki kobiety łatwej i mającej w życiu wielu mężczyzn Jędrusik nie mogła się zresztą pozbyć do końca życia.

Inną sprawą było pojawienie się Polonuski 2, emigrantki do Stanów Zjednoczonych, gdzie obie artystki miały swoje tournee. Polonuska okazała się być córką Żydówki pomagającej w kuchni rodziny Jędrusik przed wojną.

Szczygielski porusza coś, o czym moim zdaniem kiedyś się mniej mówiło, dopiero teraz podobne historie sa wydobywane na światło dzienne. Kalina bowiem okłamała swoją rozmówczynię, opowiadając nieprawdziwe historie na temat jej matki: że ta dużo czytała, śmiała się, była bardzo ładna i sama aktorka nie wiedziała, że Gina jest Żydówką. Tymczasem prawda była taka (co Kalina wyznaje później Violetcie), że Ginka tak naprawdę pomagała w kuchni i Jędrusik nie była w stanie powiedzieć o niej nic więcej, albowiem nawet jej na oczy nie widziała. Kłamstwo miało swoje wytłumaczenie: Kalina nie chciała powiedzieć prawdy osobie, która nie miała nawet zdjęcia własnej matki. Po co ma się zamartwiać i zastanawiać nad losem rodzicielki, zamordowanej podczas Holokaustu. Z jednej strony była to litość, z drugiej… Chęć pozbycia się rozmówczyni? Pogrzebania historii? Niechęć do rozmów o żydowskich sąsiadach aktorki?

Oj, dużo bym dała, by móc zobaczyć Kallas na scenie. Chociażby dla sceny z Polonuską.

Uważam, że to ciekawe i dobre zrządzenie losu, że teraz nagle znajduję odwołania do Żydów w twórczości jednego ze swoich ulubionych autorów. 😉

 

 

 

Reklamy
Ten wpis został opublikowany w kategorii literatura polska o Żydach, wątek żydowski i oznaczony tagami , , , , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

5 odpowiedzi na „Wątek żydowski: Marcin Szczygielski, „Kallas” i „Sanato”

  1. Lolanta pisze:

    „Sanato” brzmi…dziwnie i strasznie, a okładka potęguje tę dziwność. Nie ukrywam jednak, że również intryguje 🙂

  2. Asia pisze:

    Obie książki wydają się być wielce interesujące,dla mnie chyba bardziej „Kallas”, jako że uwiebiam wszelkie biografie,ale tyyyyle mam książek już wdomu do przeczytania,zakupy książkowe pomimo tych w domu również zaplanowane,że te pozycje pozostaje mi dodać do listy ” na kiedyś „,może je spotkań w swojej bibliotece.Dzięki za ciekawy wpis 🙂

    • czechozydek pisze:

      Ależ nie ma za co, polecam się 🙂 Jeśli jeszcze nie masz konta na Lubimy Czytać, to polecam – mam tam sporą listę książek do przeczytania, wiem, że mi nic nie umyka 🙂

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s